ประมูลงานราชการ e-bidding สำหรับผู้รับเหมาก่อสร้าง ต้องเตรียมอะไร และพลาดตรงไหนบ่อย

ผู้รับเหมาหลายรายที่ทำงานเอกชนมานาน พอเริ่มอยากรับงานภาครัฐ เช่น ถนนในเทศบาล โดมโรงเรียน หรืออาคารของ อบต. มักเจอคำถามเดียวกันว่า ประมูลงานราชการต้องทำอย่างไร ต้องสมัครอะไร และทำไมยื่นซองไปแล้วถูกตัดสิทธิ์ทั้งที่ราคาต่ำสุด

ปัจจุบันงานจ้างก่อสร้างของรัฐที่วงเงินเกิน 500,000 บาท ส่วนใหญ่ใช้วิธีประกวดราคาอิเล็กทรอนิกส์ หรือ e-bidding ผ่านระบบ e-GP ของกรมบัญชีกลาง บทความนี้สรุปขั้นตอนและจุดที่พลาดบ่อย จากมุมของผู้รับจ้างที่ยื่นงานจริง เนื้อหาเป็นภาพรวมเท่านั้น รายละเอียดของแต่ละงานต้องดูจากประกาศและเอกสารประกวดราคาของงานนั้นเสมอ

1. e-GP กับ e-bidding ต่างกันอย่างไร

e-GP คือระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐด้วยอิเล็กทรอนิกส์ (www.gprocurement.go.th) เป็นเหมือนตลาดกลางที่หน่วยงานรัฐประกาศงานทุกประเภท ส่วน e-bidding เป็นวิธีจัดจ้างวิธีหนึ่งในระบบนี้ ที่ผู้รับจ้างยื่นเอกสารและเสนอราคาออนไลน์ทั้งหมด

งานวงเงินไม่สูง หน่วยงานอาจใช้วิธีเฉพาะเจาะจง ซึ่งเชิญผู้รับจ้างมาเสนอราคาโดยตรง แต่ถ้าอยากรับงานขนาดกลางถึงใหญ่อย่างต่อเนื่อง ต้องคุ้นกับ e-bidding ให้ได้

2. สมัครเป็นผู้ค้ากับภาครัฐให้เรียบร้อยก่อน

ก่อนยื่นงานใดๆ ต้องลงทะเบียนเป็นผู้ค้ากับภาครัฐในระบบ e-GP ให้เสร็จ ข้อมูลนิติบุคคล ทุนจดทะเบียน ที่อยู่ และผู้มีอำนาจลงนาม ต้องตรงกับหนังสือรับรองของกรมพัฒนาธุรกิจการค้า

สิ่งที่ควรทำคู่กันคือ ขึ้นทะเบียน THAI SME-GP กับ สสว. ถ้ากิจการเข้าเกณฑ์ SME เพราะในหลายงาน ถ้าเสนอราคาสูงกว่าผู้เสนอต่ำสุดที่ไม่ใช่ SME ไม่เกินร้อยละ 10 ก็ยังมีสิทธิได้งาน ตามเงื่อนไขที่ระเบียบกำหนด

อีกเรื่องที่ไม่ควรลืม คือหน้าที่ตามกฎหมายของบริษัทเอง เช่น การยื่นงบการเงินและการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม ถ้าเอกสารเหล่านี้ไม่เรียบร้อย มักไปติดตอนตรวจคุณสมบัติ

3. อ่านประกาศและ TOR ทีละบรรทัด

ข้อผิดพลาดอันดับหนึ่งของผู้รับเหมามือใหม่ คืออ่านประกาศแค่ชื่องาน วงเงิน และวันยื่น แล้วข้ามรายละเอียด ทั้งที่ผู้ยื่นถูกตัดสิทธิ์ส่วนใหญ่เพราะคุณสมบัติหรือเอกสารไม่ครบ ไม่ใช่เพราะราคา

จุดที่ต้องอ่านให้ละเอียดคือ

• คุณสมบัติผู้ยื่นข้อเสนอ เช่น ประเภทนิติบุคคล ผลงานที่ต้องมี และข้อห้ามต่างๆ
• รายการเอกสารส่วนที่ 1 และส่วนที่ 2 ที่ต้องแนบ
• หลักเกณฑ์ตัดสิน ว่าใช้ราคา หรือใช้เกณฑ์ราคาประกอบเกณฑ์อื่น
• ระยะเวลาก่อสร้าง งวดงาน และค่าปรับ
• เงื่อนไขพิเศษ เช่น ต้องมีวิศวกรควบคุมงาน หรือต้องใช้วัสดุตามมาตรฐานที่ระบุ

ถ้ามีข้อสงสัย ควรถามหน่วยงานภายในช่วงที่ประกาศเปิดให้ถาม อย่าเดาเอง

4. ผลงานก่อสร้าง ต้องตรงประเภทและมีหลักฐาน

งานก่อสร้างส่วนใหญ่กำหนดให้ผู้ยื่นมีผลงานประเภทเดียวกันในสัญญาเดียว ไม่น้อยกว่าวงเงินที่ประกาศกำหนด และผลงานนั้นต้องเป็นคู่สัญญาโดยตรงกับหน่วยงานรัฐหรือหน่วยงานที่ประกาศยอมรับ

คำว่า "ประเภทเดียวกัน" สำคัญมาก ผลงานสร้างอาคารอาจใช้ยื่นงานถนนไม่ได้ ผลงานรับช่วงจากผู้รับเหมารายอื่นก็มักใช้ไม่ได้ ควรเก็บสำเนาสัญญาและหนังสือรับรองผลงานไว้ให้ครบทุกงาน ตั้งแต่งานแรกที่ทำ เพราะเอกสารพวกนี้คือ "ทุน" ของผู้รับเหมาในระยะยาว

5. ทำราคาจาก BOQ อย่าทำจากความรู้สึก

งานก่อสร้างภาครัฐมักให้ผู้ยื่นเสนอราคาพร้อมใบแจ้งปริมาณงานและราคา (BOQ) และหน่วยงานจะเปิดเผยราคากลางไว้ให้ดู

ราคาที่ชนะไม่ได้แปลว่าต่ำที่สุดแล้วจะดีที่สุด การกดราคาต่ำมากเพื่อให้ได้งาน แล้วไปลดคุณภาพตอนทำ ทำให้ตรวจรับไม่ผ่าน ถูกปรับ หรือถูกบอกเลิกสัญญาได้ วิธีที่ปลอดภัยกว่าคือถอดปริมาณงานเองจากแบบ เทียบกับ BOQ ขอราคาวัสดุจริงในพื้นที่ คิดค่าแรง ค่าขนส่ง ค่าเครื่องจักร และเผื่อความเสี่ยงหน้าฝนไว้ด้วย

งานในอำเภอห่างไกล ค่าขนคอนกรีตและเหล็กอาจต่างจากในเมืองมาก เป็นเหตุผลเดียวกับที่ราคาต่อตารางเมตรแต่ละที่ไม่เท่ากัน (อ่านเพิ่มได้ที่ ทำไมราคาต่อตารางเมตรแต่ละที่ถึงไม่เท่ากัน)

6. หลักประกันการเสนอราคาและหลักประกันสัญญา

งานจ้างก่อสร้างที่วงเงินเกิน 5 ล้านบาท มักกำหนดให้วางหลักประกันการเสนอราคาพร้อมการยื่นซอง ในอัตราร้อยละ 5 ของวงเงินงบประมาณหรือราคากลาง โดยใช้หนังสือค้ำประกันอิเล็กทรอนิกส์ของธนาคาร (e-LG) เช็คหรือดราฟท์ที่ธนาคารสั่งจ่าย หรือหลักประกันอื่นตามที่ประกาศระบุ

พอชนะงานแล้ว ก่อนเซ็นสัญญายังต้องวางหลักประกันสัญญาอีก และอาจมีหลักประกันเงินล่วงหน้าถ้าขอรับเงินล่วงหน้า ผู้รับเหมาควรคุยกับธนาคารเรื่องวงเงิน e-LG และวงเงินหมุนเวียนไว้ก่อน ไม่ใช่ไปเริ่มคุยหลังรู้ว่าชนะงาน

7. ยื่นเอกสารในระบบ เผื่อเวลาไว้เสมอ

การยื่นซองผ่าน e-bidding ต้องแปลงเอกสารเป็น PDF ลงนามให้ครบ และอัปโหลดภายในวันเวลาที่กำหนด ระบบปิดตรงเวลา ไม่มีการผ่อนผัน

ปัญหาที่เจอบ่อยคือ ไฟล์ใหญ่เกิน สแกนไม่ชัด ลืมลงนามบางหน้า หรือรอยื่นนาทีสุดท้ายแล้วอินเทอร์เน็ตมีปัญหา ควรทำเช็กลิสต์ตามรายการเอกสารในประกาศ ให้คนที่สองตรวจทวนอีกรอบ และยื่นล่วงหน้าอย่างน้อยหนึ่งวัน

8. ชนะงานแล้ว งานจริงเพิ่งเริ่ม

หลังเซ็นสัญญา ผู้รับจ้างต้องทำงานให้ตรงแบบรูปรายการ ส่งงานตามงวด และเตรียมเอกสารประกอบการตรวจรับ เช่น รูปถ่ายแต่ละขั้นตอน ผลทดสอบวัสดุ และบันทึกการควบคุมงาน

ถ้างานล่าช้าเกินกำหนดจะมีค่าปรับรายวันตามสัญญา ถ้ามีเหตุสุดวิสัยหรือเหตุจากฝ่ายหน่วยงาน ต้องทำหนังสือแจ้งตามขั้นตอนและภายในเวลาที่สัญญากำหนด จึงจะขอขยายเวลาหรืองดค่าปรับได้ เรื่องนี้ผู้รับเหมาหลายรายพลาด เพราะคิดว่าคุยปากเปล่ากับช่างของหน่วยงานแล้วก็พอ

คำถามที่พบบ่อย

บริษัทหรือ หจก. เพิ่งเปิดใหม่ ประมูลงานราชการได้ไหม ได้ ถ้าคุณสมบัติตรงตามประกาศ แต่หลายงานกำหนดผลงานขั้นต่ำ บริษัทใหม่จึงมักเริ่มจากงานเล็กหรืองานวิธีเฉพาะเจาะจงก่อน เพื่อสะสมผลงานไว้ใช้ยื่นงานใหญ่ขึ้น

สมัคร e-GP มีค่าใช้จ่ายไหม การลงทะเบียนผู้ค้ากับภาครัฐในระบบ e-GP ทำผ่านเว็บไซต์ของกรมบัญชีกลาง ควรตรวจขั้นตอนล่าสุดจากเว็บไซต์ทางการ และระวังเว็บหรือคนที่อ้างว่าช่วยให้ชนะงานโดยเก็บเงิน

กิจการร่วมค้ายื่นประมูลได้ไหม ได้ในหลายงาน ถ้าประกาศไม่ได้ห้ามไว้ แต่ต้องทำสัญญาร่วมค้าให้ถูกต้อง และการนับผลงานของกิจการร่วมค้ามีหลักเกณฑ์เฉพาะ ควรอ่านเงื่อนไขในประกาศให้ละเอียด

ราคากลางคืออะไร เสนอสูงกว่าได้ไหม ราคากลางคือราคาอ้างอิงที่หน่วยงานคำนวณไว้ ถ้าราคาเสนอต่ำสุดยังสูงกว่าราคากลางหรือวงเงินงบประมาณ หน่วยงานอาจต่อรองราคาหรือยกเลิกการประกวดราคาได้ตามระเบียบ

สรุป

การประมูลงานราชการผ่าน e-bidding ไม่ได้ยากเกินไป แต่ต้องละเอียด เริ่มจากลงทะเบียนให้เรียบร้อย อ่านประกาศทุกบรรทัด เตรียมผลงานและหลักประกันไว้ก่อน ทำราคาจากต้นทุนจริง และยื่นเอกสารล่วงหน้า ส่วนการแข่งขันต้องโปร่งใส การสมยอมราคาเป็นความผิดตามกฎหมาย และเสียทั้งงานและชื่อเสียงในระยะยาว

ควรปรึกษาวิศวกร

ก่อนเสนอราคางานก่อสร้างภาครัฐ ควรให้วิศวกรตรวจแบบ ถอดปริมาณงาน และดูความเป็นไปได้ของแผนงาน เพื่อให้ราคาที่เสนอทำงานได้จริงตามมาตรฐาน ส่วนเรื่องข้อกฎหมายหรือระเบียบที่ไม่แน่ใจ ควรสอบถามหน่วยงานเจ้าของงานหรือกรมบัญชีกลางโดยตรง