ค่า K คืออะไร? สัญญาแบบปรับราคาได้ คำนวณเงินเพิ่ม-ลดอย่างไร (อัปเดตมาตรการ ±2% ปี 2569)

งานก่อสร้างภาครัฐใช้เวลาหลายเดือน บางงานเป็นปี ระหว่างนั้นราคาเหล็ก ปูน และน้ำมันขึ้นลงตลอด ถ้าผู้รับเหมาต้องรับความเสี่ยงทั้งหมดเอง ก็ต้องบวกเผื่อไว้ในราคาเสนอ ทำให้รัฐจ่ายแพงเกินจำเป็น รัฐจึงมี "สัญญาแบบปรับราคาได้" ซึ่งใช้ตัวเลขที่เรียกว่า ค่า K วัดว่าราคาวัสดุเปลี่ยนไปเท่าไร แล้วจ่ายเพิ่มหรือหักคืนตามจริง

ค่า K เปรียบเทียบอะไรกับอะไร

ค่า K เทียบ ดัชนีราคา 2 ช่วงเวลา

• ดัชนีฐาน (o) = ดัชนีของเดือนที่เปิดซองหรือยื่นข้อเสนอ
• ดัชนีปัจจุบัน (t) = ดัชนีของเดือนที่ส่งมอบงานงวดนั้น

ดัชนีเหล่านี้กระทรวงพาณิชย์ประกาศทุกเดือน แยกเป็นหมวด เช่น ดัชนีผู้บริโภค (แทนค่าแรง) ดัชนีซีเมนต์ ดัชนีเหล็ก ดัชนีวัสดุก่อสร้าง ดัชนีน้ำมัน

• ถ้า K = 1.00 แปลว่าราคาไม่เปลี่ยน
• ถ้า K = 1.07 แปลว่าต้นทุนแพงขึ้นประมาณ 7%
• ถ้า K = 0.95 แปลว่าต้นทุนถูกลงประมาณ 5%

หน้าตาสูตร

แต่ละประเภทงานมีสูตรของตัวเอง (งานอาคาร งานดิน งานทาง งานชลประทาน ฯลฯ) และสัญญาจะระบุว่าใช้สูตรไหน ตัวอย่างสูตรที่ใช้กับ งานอาคาร คือ

K = 0.25 + 0.15 (It/Io) + 0.10 (Ct/Co) + 0.40 (Mt/Mo) + 0.10 (St/So)

ตัวเลขหน้าวงเล็บคือ "น้ำหนัก" เช่น 0.40 หมายถึงวัสดุก่อสร้างมีผลต่องานอาคารประมาณ 40% ส่วน 0.25 ข้างหน้าเป็นส่วนคงที่ที่ไม่ปรับตามดัชนี

ได้เงินเพิ่มเท่าไร: เกณฑ์ 4%

ไม่ใช่ว่า K ขยับนิดเดียวก็ได้เงินเพิ่ม ตามหลักเกณฑ์ปกติ ผู้รับเหมารับความเสี่ยงเองช่วงแรก 4%

• ถ้า K มากกว่า 1.04 รัฐจ่ายเพิ่มเฉพาะส่วนที่เกิน 4% เงินเพิ่ม = ค่างานงวดนั้น × (K − 1.04)
• ถ้า K น้อยกว่า 0.96 รัฐหักคืนเฉพาะส่วนที่ต่ำกว่า 4% เงินหักคืน = ค่างานงวดนั้น × (0.96 − K)
• ถ้า K อยู่ระหว่าง 0.96 – 1.04 ไม่มีการปรับ

ตัวอย่างคำนวณ (ดัชนีสมมติเพื่ออธิบายวิธี)

งานอาคาร ส่งมอบงวดที่ 2 ค่างานงวดนี้ 1,000,000 บาท

หลักเกณฑ์กำหนดให้ ใช้ทศนิยม 3 ตำแหน่งทุกขั้นตอน โดยไม่ปัดเศษ (ตัดทิ้ง) และหารดัชนีให้เสร็จก่อนแล้วจึงคูณน้ำหนัก

K = 0.25 + 0.15(1.030) + 0.10(1.050) + 0.40(1.100) + 0.10(1.150) = 0.25 + 0.154 + 0.105 + 0.440 + 0.115 (0.15 × 1.030 = 0.1545 ตัดเหลือ 0.154) = 1.064

K เกิน 1.04 ได้เงินเพิ่ม = 1,000,000 × (1.064 − 1.04) = 24,000 บาท

หมายเหตุ: ดัชนีในตัวอย่างสมมติขึ้นเพื่อให้เห็นวิธีคิด ใช้งานจริงต้องดึงดัชนีจริงของกระทรวงพาณิชย์ตามเดือนที่กำหนด ลองคำนวณเองได้ด้วยเครื่องคำนวณค่า K ด้านบนของหน้าบทความ

ส่งงานช้าเพราะผู้รับเหมาเอง ใช้ดัชนีเดือนไหน

ถ้างวดงานส่งช้าเพราะความผิดของผู้รับจ้าง ให้ใช้ค่า K ของ เดือนสุดท้ายตามอายุสัญญา หรือ เดือนที่ส่งงานจริง โดยเลือกค่าที่ น้อยกว่า ส่งช้าจึงไม่ได้ประโยชน์จากราคาที่ขึ้นต่อ

ปี 2569 มีมาตรการพิเศษ: ลดจาก 4% เหลือ 2%

ตามมติคณะรัฐมนตรีวันที่ 19 พฤษภาคม 2569 สำนักงบประมาณออกหนังสือ ด่วนที่สุด ที่ นร 0719.1/ว 190 เพื่อบรรเทาผลกระทบจากต้นทุนที่สูงขึ้น มีมาตรการ 2 ข้อที่ แยกเงื่อนไขกัน

1. ลดเกณฑ์จาก ±4% เป็น ±2% สำหรับงวดงานที่ ส่งมอบระหว่าง 28 ก.พ. – 30 ก.ย. 2569 จากตัวอย่างข้างบน ถ้าเข้ามาตรการนี้ เงินเพิ่มจะเป็น 1,000,000 × (1.064 − 1.02) = 44,000 บาท
2. เปลี่ยนเดือนฐานของดัชนี สำหรับสัญญาที่ ลงนามระหว่าง 28 ก.พ. – 30 ก.ย. 2569

สัญญาที่ลงนามก่อนช่วงนี้ แต่ส่งมอบงวดงานในช่วงนี้ ยังมีสิทธิ์ได้มาตรการข้อ 1 ได้ เพราะเงื่อนไขของสองข้อแยกกัน ถ้าหน่วยงานตีความต่างออกไป ควรทำหนังสือหารือพร้อมแนบสำเนาหนังสือ ว 190

สิ่งที่ผู้รับเหมาต้องทำเพื่อไม่เสียสิทธิ์

1. ตรวจว่าสัญญาเป็นแบบปรับราคาได้ และระบุสูตรไว้ครบทุกประเภทงานในโครงการ
2. ยื่นขอเงินชดเชยตามกำหนดเวลาในสัญญา หลักเกณฑ์กำหนดกรอบเวลาไว้ ถ้ายื่นช้าอาจหมดสิทธิ์
3. แยกค่างานตามสูตร งานที่มีหลายประเภท เช่น อาคาร + ถนนภายใน ต้องแยกค่างานแต่ละส่วนให้ตรงกับสูตร
4. เก็บเอกสารวันที่ให้ครบ วันเปิดซอง วันลงนาม วันส่งมอบแต่ละงวด เพราะทุกวันที่มีผลต่อดัชนีที่ใช้และสิทธิ์ตามมาตรการพิเศษ

ที่ PCJ เราบันทึกวันส่งมอบทุกงวดไว้ในระบบ จึงคำนวณค่า K และตรวจสิทธิ์ตามมาตรการได้ทันทีที่กระทรวงพาณิชย์ประกาศดัชนีของเดือนนั้น

---

แหล่งอ้างอิง: หนังสือสำนักงบประมาณ ด่วนที่สุด ที่ นร 0719.1/ว 190 (มาตรการตามมติคณะรัฐมนตรี 19 พฤษภาคม 2569) · ดัชนีราคาวัสดุก่อสร้าง สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า กระทรวงพาณิชย์ · หลักเกณฑ์สัญญาแบบปรับราคาได้ตามมติคณะรัฐมนตรี

บทความนี้อธิบายหลักการเพื่อความเข้าใจ สูตรและเงื่อนไขที่ใช้จริงให้ยึดตามที่ระบุในสัญญาและหนังสือสั่งการฉบับล่าสุด