สร้างโดมอเนกประสงค์ให้โรงเรียนหรือชุมชน ต้องดูอะไรบ้างก่อนเริ่มงาน

ช่วงหลังมานี้ โรงเรียน เทศบาล และ อบต. หลายแห่งตั้งงบสร้างอาคารโดมอเนกประสงค์ หรือที่หลายคนเรียกว่า "โดมหน้าเสาธง" เพราะใช้ได้หลายอย่างจริงๆ ทั้งเข้าแถว เล่นกีฬา จัดงานโรงเรียน ประชุมหมู่บ้าน หรือเป็นที่หลบแดดหลบฝน

หน้าตาของโดมดูไม่ซับซ้อน มีเสา มีโครงหลังคา มีพื้นคอนกรีต แต่งานแบบนี้มีรายละเอียดหลายจุดที่ถ้าทำไม่ดี จะเห็นปัญหาหลังใช้งานไปได้ไม่กี่ปี บทความนี้รวบรวมเรื่องที่เจ้าของโครงการและกรรมการตรวจรับควรรู้ไว้ก่อนเริ่มงาน

1. ดูพื้นที่ก่อน อย่าดูแค่แบบ

แบบโดมของหน่วยงานรัฐส่วนใหญ่เป็นแบบมาตรฐานที่ใช้ซ้ำได้หลายที่ แต่พื้นที่จริงไม่เหมือนกัน ก่อนเริ่มงานควรเดินดูหน้างานให้ชัดว่าดินเดิมเป็นดินถม ดินนา หรือดินแข็ง น้ำท่วมขังช่วงหน้าฝนไหม มีสายไฟ ท่อประปา หรือต้นไม้ใหญ่ขวางแนวเสาหรือเปล่า

ถ้าพื้นที่เคยเป็นที่ลุ่มหรือเพิ่งถมดินมาไม่นาน ควรแจ้งผู้ออกแบบหรือช่างของหน่วยงานตั้งแต่ต้น เพราะอาจต้องปรับระดับพื้นหรือดูเรื่องฐานรากเพิ่ม ดีกว่ามารู้ตอนขุดหลุมไปแล้ว

2. ฐานรากคือส่วนที่มองไม่เห็น แต่สำคัญที่สุด

พอเทคอนกรีตกลบไปแล้ว ไม่มีใครเห็นฐานรากอีก จึงเป็นจุดที่ควรตรวจละเอียดที่สุด ขนาดฐาน ความลึก ขนาดและจำนวนเหล็กเสริม ต้องตรงตามแบบ ระยะหุ้มคอนกรีตต้องพอ เหล็กไม่ควรวางติดดิน

อีกจุดที่ต้องระวังคือเหล็กเดือย (anchor bolt) ที่ฝังไว้รับเสาเหล็ก ตำแหน่งต้องแม่นตั้งแต่ตอนเท ถ้าคลาดไปแม้ไม่กี่เซนติเมตร ตอนยกเสาจะเข้าไม่ได้ แล้วต้องมาแก้หน้างานซึ่งมักไม่สวยและเสียเวลา

ช่วงนี้ควรถ่ายรูปเก็บไว้ทุกขั้น ตั้งแต่ขุดหลุม ผูกเหล็ก จนเทคอนกรีต เพราะเป็นหลักฐานที่ใช้ตอนตรวจรับงวดงานได้

3. งานเหล็กและงานเชื่อม ดูที่รอยต่อ

โครงหลังคาโดมส่วนใหญ่เป็นโครงถักเหล็ก (truss) ดัดโค้ง ความแข็งแรงขึ้นอยู่กับรอยเชื่อมเป็นหลัก รอยเชื่อมที่ดีควรต่อเนื่อง เต็มแนว ไม่มีรูพรุน ไม่มีรอยเชื่อมแค่จุดๆ ในตำแหน่งที่แบบกำหนดให้เชื่อมรอบ และต้องเคาะสแลก (ขี้เชื่อม) ออกให้หมดก่อนทาสี

ขนาดและความหนาของเหล็กก็ต้องตรงตามแบบและ BOQ เหล็กบางกว่าที่กำหนดดูด้วยตาเปล่าแยกยาก จึงควรวัดจริงด้วยเวอร์เนียร์ ไม่ใช่ดูแค่ป้ายสินค้า

ส่วนตอนยกโครงขึ้นติดตั้ง ต้องมีการวางแผนเรื่องความปลอดภัย ใช้รถเครนหรืออุปกรณ์ที่เหมาะกับน้ำหนัก กันพื้นที่ไม่ให้คนเข้าใกล้ โดยเฉพาะงานในโรงเรียนที่มีเด็กเดินไปมาตลอด

4. สนิมคือศัตรูตัวจริงของโดมเหล็ก

โดมเป็นอาคารเปิดโล่ง โดนลมฝนเข้าทุกด้าน ถ้ากันสนิมไม่ดี ผ่านไปไม่กี่หน้าฝนก็เริ่มเห็นสนิมขึ้นตามรอยเชื่อมและโคนเสา

ขั้นตอนที่ไม่ควรข้ามคือ ขัดผิวเหล็กให้สะอาด ทาสีรองพื้นกันสนิมให้ครบตามจำนวนชั้นที่กำหนด แล้วค่อยทาสีจริงทับ จุดที่มักหลุดคือรอยเชื่อมที่ทำหลังจากทาสีไปแล้ว ต้องกลับไปขัดและทารองพื้นซ้ำทุกจุด

โคนเสาก็สำคัญ ถ้าเป็นจุดที่น้ำขังได้ ควรมีการหล่อคอนกรีตหุ้มโคนหรือทำให้น้ำระบายออกได้ ไม่ปล่อยให้เหล็กแช่น้ำ

5. หลังคาและการระบายน้ำ

แผ่นหลังคาโค้งต้องยึดสกรูให้ครบตามระยะ ใช้สกรูพร้อมแหวนยางกันรั่ว ถ้าสกรูน้อยไป พอเจอพายุฤดูร้อนแผ่นหลังคาอาจยกตัวหรือเปิดได้

อีกเรื่องที่มักลืมคือน้ำฝนที่ไหลลงจากหลังคา หลังคาโดมกว้างมาก น้ำฝนที่ลงมาจึงเยอะ ถ้าไม่มีรางน้ำหรือรางระบายรอบอาคาร น้ำจะกัดเซาะดินข้างพื้นคอนกรีต นานไปขอบพื้นจะทรุดหรือแตก ควรดูว่าแบบมีงานส่วนนี้หรือไม่ ถ้าไม่มีก็ควรคุยกันตั้งแต่ต้น

6. พื้นคอนกรีต เรียบและไม่แตกร้าว

พื้นโดมใช้งานหนัก ทั้งคนเดิน วิ่งเล่น ตั้งเต็นท์ ตั้งเวที บางที่มีรถเข้าออก การบดอัดดินก่อนเทจึงสำคัญมาก ถ้าบดอัดไม่แน่น พื้นจะทรุดเป็นแอ่ง

ควรมีรอยตัด (joint) ตามระยะที่แบบกำหนด เพื่อให้คอนกรีตแตกตามแนวที่เราควบคุมได้ แทนที่จะแตกเป็นแนวมั่ว และหลังเทเสร็จต้องบ่มคอนกรีตให้ครบ อย่าเร่งใช้งานเร็วเกินไป

7. เรื่องเอกสารและระยะเวลา สำหรับงานภาครัฐ

งานโดมของหน่วยงานรัฐส่วนใหญ่จัดจ้างผ่านระบบ e-GP มีสัญญา มีงวดงาน และมีกำหนดเวลาชัดเจน ผู้รับจ้างควรวางแผนงานให้เผื่อช่วงหน้าฝนไว้ด้วย เพราะงานเทคอนกรีตและงานทาสีทำไม่ได้ตอนฝนตก

ฝั่งหน่วยงานเองก็ควรเตรียมเอกสารที่เกี่ยวข้องไว้ให้พร้อม ทั้งแบบรูปรายการ BOQ และกำหนดการตรวจรับ เพราะถ้าเอกสารชัดตั้งแต่ต้น การตรวจรับแต่ละงวดก็จะง่ายขึ้นทั้งสองฝ่าย

สรุป

โดมอเนกประสงค์ที่ดีไม่ได้วัดกันที่ความสวยวันส่งมอบ แต่วัดว่าผ่านไปห้าปีสิบปียังใช้งานได้ดีหรือเปล่า จุดที่ควรใส่ใจคือ ฐานราก งานเชื่อม การกันสนิม การระบายน้ำ และพื้นคอนกรีต ถ้าห้าเรื่องนี้ทำถูกตั้งแต่แรก ค่าซ่อมบำรุงในอนาคตจะน้อยลงมาก

ควรปรึกษาวิศวกร

สำหรับโครงการจริง ควรให้วิศวกรโยธาตรวจสอบแบบและคำนวณโครงสร้างให้เหมาะกับสภาพพื้นที่ และควรมีผู้ควบคุมงานดูแลตลอดการก่อสร้าง